Ministers kennen effect van miljarden aan subsidies niet; evaluaties afwezig of gebrekkig

Dit staat in het onderzoeksrapport Leren van subsidie-evaluaties dat de Algemene Rekenkamer op 13 oktober 2011 publiceert. Dit onderzoek bouwt voort op een inventariserend onderzoek uit mei 2010. Daaruit bleek dat waar de wet dit voorschrijft 59 % van de subsidieregelingen niet op tijd is geëvalueerd.
Het Ministerie van Financiën heeft het Subsidieoverzicht Rijk 2010 uitgebracht. Dit vertoont tekortkomingen. Volgens dit overzicht zijn in de periode 2005-2009 111 van  de 633 subsidieregelingen geëvalueerd. Het Rekenkameronderzoek wijst uit dat het er feitelijk maar 81 zijn. Bij nadere bestudering zijn er 59 ook gericht op de effectiviteit van een subsidie. Van de door de Algemene Rekenkamer onderzochte evaluaties (53 over 50 verschillende subsidies) blijken er 44 te gebrekkig te zijn om een conclusie over de effectiviteit van een subsidieregeling te trekken. In wet- en regelgeving zijn nu nauwelijks eisen gesteld aan de kwaliteit van evaluaties.
De rijksoverheid moet streven naar het effectief besteden van subsidiebudgetten. Wettelijk is vastgelegd dat subsidieregelingen die langer dan vijf jaar bestaan periodiek worden geëvalueerd. In 2010 heeft de Algemene Rekenkamer vastgesteld dat meer dan helft van de rijkssubsidies die volgens het Subsidieoverzicht Rijk 2010 al minstens vijf jaar bestaan niet is geëvalueerd. Ruim een derde van alle rijkssubsidies, zo bleek toen, had geen einddatum. De Tweede Kamer heeft eerder uitgesproken dat dit wel moet.

Voor veel subsidieregelingen geldt dat niet helder is vastgelegd welk doel ermee beoogd is. Daarom is aan de hand van evaluaties na verloop van tijd ook niet vast te stellen of een minister met een subsidie het doel heeft bereikt. Het huidig
kabinet heeft zich voorgenomen dat het bedrijfsleven alleen nog subsidies krijgt als de effectiviteit ervan is bewezen. Aan dit voornemen wordt met de huidige praktijk van evalueren niet voldaan.

Gebrekkige informatie toch gebruikt

Het komt voor dat subsidieregelingen worden aangepast na een evaluatie; de intentie om te leren van subsidie-evaluaties is er dus. De Algemene Rekenkamer heeft in dit onderzoek geen enkel geval vastgesteld waarbij een subsidie is stopgezet na een evaluatie.
Ministers besluiten dikwijls over het voortzetten van een subsidieregeling op basis van gebrekkige informatie uit evaluatieonderzoek. De Algemene Rekenkamer stelt in drie gevallen vast dat de Tweede Kamer van de minister gekleurde informatie heeft gekregen over een evaluatie: alleen positieve aspecten zijn vermeld.

Aanbevelingen en reactie minister van Financiën

De Algemene Rekenkamer beveelt deugdelijk evaluatieonderzoek aan en heeft daarvoor een handreiking geschreven. Ministers moeten op basis van onderbouwde conclusies besluiten of subsidieregelingen worden voortgezet, zo beveelt de Algemene Rekenkamer aan. Daarvoor is het nodig dat subsidieregelingen een duidelijke doelstelling krijgen. De minister van Financiën wordt aanbevolen kwaliteitscriteria voor evaluaties vast te leggen. De Algemene Rekenkamer doet de aanbeveling om een subsidie stop te zetten dan wel aan te passen als is aangetoond dat deze niet effectief is. Wil een minister toch anders besluiten, dan moet hij de Tweede Kamer argumenten daarvoor aanreiken.
Verder beveelt de Algemene Rekenkamer aan dat elke minister een publiek toegankelijk (internet-)overzicht van subsidieregelingen bijhoudt.
De minister van Financiën stelt in een reactie dat hij geen kwaliteitscriteria voor evaluaties wil vastleggen. Evenmin voelt hij voor de standaardregel dat een subsidie stopt als uit een evaluatie blijkt dat deze niet het bedoelde effect heeft. De minister merkt op dat er vanaf 2012 al een beter subsidieoverzicht komt.
De reactie van de minister overtuigt de Algemene Rekenkamer niet dat de huidige onvolkomen situatie voldoende verbetert.