Beleidsvrijheid en specifieke uitkeringen

We hebben onderzoek gedaan naar 'specifieke uitkeringen': rijksgelden bestemd voor beleidsdoelen die op lokaal of regionaal niveau moeten worden gerealiseerd. Gemeenten en provincies krijgen van het Rijk steeds meer vrijheid om met deze gelden zelf beleid te ontwikkelen. De gedachte is dat ze hierdoor beter kunnen inspelen op specifieke lokale problemen, slagvaardiger kunnen optreden en het beleid beter kunnen afstemmen op ander lokaal beleid.

Conclusies

De verwachtingen van het Rijk komen grotendeels niet uit. Het blijkt voor provincies en gemeenten lastig om het lokale beleid goed af te stemmen op de doelgroepen en op andere beleidssectoren. Waar maatwerk de bedoeling was, wordt vooral 'confectiebeleid' ontwikkeld.

Dat de resultaten tegenvallen komt doordat het Rijk onvoldoende rekening houdt met de beperkte capaciteit van decentrale overheden. Ook heeft het Rijk nog te veel de neiging zich met de inhoud van het lokale beleid te bemoeien. Daarbij komt dat 'Den Haag' beleid op beleid stapelt. De capaciteit die lokale overheden nodig hebben om maatwerk te ontwikkelen, moeten ze dan inzetten voor stelselwijzigingen. Maar ook de decentrale overheden zelf zijn debet: zij durven te weinig eigen prioriteiten te stellen.

Positief is dat het kabinet de verantwoording en controle rond specifieke uitkeringen gaat vereenvoudigen. Een risico hierbij is wel dat het Rijk geen redelijke zekerheid meer zal kunnen verkrijgen over de rechtmatigheid van specifieke uitkeringen. Wij hebben voorstellen ontwikkeld om dit te voorkomen.

Aanbevelingen

Wij hebben het kabinet aanbevolen in voorkomende gevallen systematisch af te wegen of een specifieke uitkering met beleidsvrijheid wel het meest geëigende instrument is. Verder zou het Rijk de beleidsvrijheid van decentrale overheden niet moeten vergroten zonder iets aan de capaciteit te doen, en zou het beleidswijzigingen zoveel mogelijk moeten vermijden.

De decentrale overheden hebben we aanbevolen vast te houden aan de eigen prioriteiten en gebruik te maken van de beleidsvrijheid die de specifieke uitkering biedt.

Reactie ministers

Het kabinet staat positief tegenover de meeste conclusies en aanbevelingen, maar verschilt met ons van mening over de wijze waarop de besteding van de specifieke uitkeringen gecontroleerd zou moeten worden. Wij blijven daarover in gesprek.