Alerteringssysteem Terrorismebestrijding

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reactie ministers en nawoord Algemene Rekenkamer

In reactie op de aanslagen in Madrid in 2004 gaven de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in september 2004 aan dat er een Nationaal Alerteringssysteem (NAS) moest komen dat overheden, bedrijfsleven en publiek zou informeren over actuele dreigingen en risico's. Uit dit voornemen is (nog) geen NAS voortgekomen, maar wel het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb) waarmee belangrijke bedrijfsectoren, gemeenten en politiekorpsen gewaarschuwd kunnen worden voor een verhoogde terroristische dreiging. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) is verantwoordelijk voor het ATb. In ons onderzoek zijn we nagegaan of het ATb daadwerkelijk bijdraagt aan het snel treffen van maatregelen bij alertering.

Conclusies

Ontwerp voldoet aan de eisen, maar is nog niet optimaal georganiseerd. Het ontwerp van het ATb voldoet op hoofdlijnen aan de eisen. Inmiddels zijn dertien bedrijfssectoren aangesloten en zijn voor deze sectoren de locaties bepaald die een potentieel doelwit vormen voor een terroristische aanslag. Daarnaast hebben de betrokkenen afspraken gemaakt over de maatregelen die bij elk dreigingsniveau (licht, matig of hoog) genomen moeten worden. De uitvoerbaarheid van deze maatregelen (bijvoorbeeld inhuren van beveiligingsbedrijven of de inzet van specifieke middelen zoals scanapparatuur) hebben zij is echter nog niet onderzocht. Vermoedelijk gaan er capaciteitsproblemen ontstaan bij hogere en langdurige dreiging. Wij bevelen daarom aan om de voorgenomen maatregelen op uitvoerbaarheid te beoordelen.

Naast het ATb bestaan er ook andere initiatieven om de veiligheid van vitale sectoren te vergroten, bijvoorbeeld de Bescherming Vitale Infrastructuur (BVI). Voor de BVI ligt de coördinerende rol bij het Ministerie van BZK en bij het ATb ligt die rol bij het Ministerie van Justitie. Dat bevordert een integrale aanpak niet. Lokale partijen en bedrijfssectoren vinden het naast elkaar bestaan van preventieve projecten voor verschillende soorten bedreigingen onduidelijk en onhandig. Wij bevelen aan dat de rijksoverheid zich inspant om een zo eenduidig mogelijke werkwijze voor alle betrokkenen tot stand te brengen.

Aanbevelingen

De NCTb vult zijn (keten)regierol voor het ATb nog onvoldoende in. Deze rol is onmisbaar. Of door het ATb daadwerkelijk snel passende maatregelen kunnen worden genomen om aanslagen te voorkomen, is namelijk mede afhankelijk van een goede samenwerking tussen private en publieke partijen. Voor lokale overheden is echter nog niet altijd duidelijk wat er van hen verwacht wordt. De afstemming tussen bedrijfssectoren, overheden en politie is in wisselende mate opgepakt. Wij bevelen de ministers van Justitie en van BZK aan zorg te dragen voor de verdere invulling van de rol van regisseur, waardoor beter zicht wordt gehouden op de werking van het ATb.

Reactie ministers en nawoord Algemene Rekenkamer

In hun reactie op het rapport stellen de ministers van BZK en van Justitie onder meer dat een verdere verdieping van de regierol van de NCTb de lokale samenwerking niet zou bevorderen of zelfs zou frustreren. Verder geven de ministers aan dat zij niet mathematisch willen bezien of er voldoende middelen zijn voor de gewenste beveiligingsmaatregelen bij hogere en langdurige dreiging. Zij achten dit namelijk op macroniveau nauwelijks haalbaar voor alle objecten en alle sectoren.

In ons nawoord geven wij aan dat het NCTb zicht moet houden op de werking van het ATb, zonder dat taken van decentrale overheden en sectoren worden overgenomen. Verder pleiten wij niet voor een mathematische vaststelling van de benodigde middelen, maar wel voor een betere inschatting vooraf, zodat kan worden voorkomen dat de schaarste aan middelen onverwacht groot is bij een toenemende terroristische dreiging.