Energiebesparing: ambities en resultaten

Energiebesparingsbeleid levert onvoldoende op

Het energie­gebruik in Nederland is in de periode 1995-2007 met 11% toegenomen en niet met maar 4%, zoals de overheid had gepland. Hierdoor is ook 13 megaton (Mton) meer CO2 uitgestoten dan de bedoeling was. Het energiebesparingsbeleid werkt dus onvoldoende. Wij hebben hiervoor drie oorzaken gevonden:

1. De overheid heeft in de achterliggende jaren minder en ook minder krachtige maatregelen genomen dan vooraf in studies als noodzakelijk was ingeschat.

2. In de energie-intensieve industrie is in de periode 2000–2007 een beleid gevoerd dat een steeds minder verplichtend karakter had. Met dit beleid zijn nauwelijks resultaten geboekt. De gerealiseerde energiebesparing (gemiddeld 0,5% per jaar) was geringer dan de besparing die sowieso zou zijn opgetreden (de autonome ontwikkeling, 0,8–1% per jaar). De industrie als geheel heeft over de totale periode 1995–2007 wat beter gepresteerd (gemiddeld 1,5% per jaar) dan het nationale gemiddelde (1,1% per jaar). Dit nationale gemiddelde wordt echter sterk omlaag getrokken door de sector verkeer en vervoer.

3. Het beleid voor de industriesector sluit maar gedeeltelijk aan op motieven van ondernemers om in energiebesparing te investeren. De overheid richt zich vooral op het verlagen van de kosten van energiebesparende voorzieningen. In de praktijk spelen echter ook andere beweegredenen een rol als het gaat om energiezuinig gedrag.

CO2-emissiehandelssysteem doorkruist het beleid

Sinds 2008 is er nóg een factor die het energiebesparingsbeleid minder effectief maakt: het CO2-emissiehandelssysteem van de EU. Dit systeem houdt in dat bedrijven die veel CO2 uitstoten (fabrieken, elektriciteitscentrales) moeten beschikken over ‘emissierechten’. Deze rechten zijn verhandelbaar. Juist door die verhandelbaarheid verzwakt het Europese systeem de effectiviteit van het nationale energiebesparingsbeleid. Immers, bedrijven die met behulp van bijvoorbeeld een nationale subsidie voor isolatie hun CO2-uitstoot omlaag weten te brengen, houden emissie­rechten over die ze zelf kunnen gebruiken of kunnen verkopen. De CO2-emissie die dankzij Nederlandse maatregelen voor energiebesparing aanvankelijk is vermeden, komt er dan alsnog, op een ander tijdstip en waarschijnlijk in een ander land van de EU.

Effectiever beleid nodig om CO2-uitstoot terug te dringen   

Het kabinet-Rutte/Verhagen heeft in het regeerakkoord gezegd het energiebesparingsbeleid van het vierde kabinet-Balkenende te zullen ‘voortzetten en versterken’. Aangezien het vorige kabinet zijn ambities niet heeft kunnen waarmaken, zal bij gelijkblijvende of hogere ambities het energiebesparingsbeleid aanzienlijk effectiever moeten worden.
Dat geldt ook voor het beleid om de CO2-uitstoot terug te dringen. Het is niet waarschijnlijk dat bij voortzetting van het beleid van het kabinet-Balkenende het voor Nederland geldende doel voor CO2-reductie in 2020 zal worden gehaald. Dit betekent dat ook voor reductie van de emissie van CO2 effectiever beleid nodig is dan tot nog toe is gevoerd.

Wij bevelen het kabinet aan een integrale visie op het energie- en klimaatbeleid op te stellen die helderheid verschaft over (1) de economische en maatschappelijke baten van energiebesparing, duurzame energie en een CO2-arme energievoorziening; (2) de doelen van het energie- en klimaatbeleid en de samenhang daartussen.
Om te komen tot substantiële energiebesparing is aanpassing van het energiebesparingsbeleid voor de energie-intensieve industrie nodig. Wij denken aan specifieke beleidsinstrumenten gericht op de industriebedrijven die niet deelnemen aan de Europese CO2-emissie­handel.
Verder zou het kabinet in Brussel moeten pleiten voor nationaal bindende energiebesparingsdoelstellingen voor alle EU-lidstaten. Zodra er op dit terrein nieuwe Europese richtlijnen zijn, dient Nederland deze snel en zonder terughoudendheid te implementeren en te handhaven.

De minister van EL&I geeft aan dat een aantal van onze aanbevelingen aansluiten bij het beleid van dit kabinet. Ook zal hij een deel van onze aanbevelingen voor zijn beleid in overweging nemen.
De maatregelen voor energiebesparing die het vorige kabinet heeft ingezet zullen worden voortgezet en indien nodig worden aangepast om aan effectiviteit te winnen.
De bindende Europese doelen voor CO2-reductie en het aandeel duurzame energie zijn leidend in het energie- en klimaatbeleid.